Στην ακτή της Παλλάδας με τα αρχοντικά, πρώτο στη σειρά μετά το γεφυράκι είναι το γωνιακό πέτρινο κτίριο της οικίας Νάζου, γνωστό επίσης και ως Κριαρά–Παχυνάκη που ανήκε στην ονομαστή εβραϊκή οικογένεια Νάζου. Κτίστηκε μετά το 1715 όταν η οικογένεια έφυγε από το κατεστραμμένο βενετικό κάστρο. Η οικογένεια Νάζου είχε παραρτήματα για τις εμπορικές επιχειρήσεις της στη Μασσαλία και τη Γένοβα, ενώ στην Τεργέστη είχε συνέταιρο τον εμπορικό οίκο Μαυρογένη. Ο Κάρολος Νάζος διετέλεσε πρόξενος της Ισπανίας και Πορτογαλίας και Πρόεδρος της Δημογεροντίας στην Τήνο. Ο γιός του Αντώνης παντρεύτηκε την Μπελίτσα Παχυνάκη και αργότερα την Ειρήνη, αδελφή της Μαντώς Μαυρογένους από τη Μύκονο. (Στην Τήνο υπήρχε και χωριό Ναζάδος όπου η κατάληξη -άδος παραπέμπει στην οικογένεια που έκτισε τον οικισμό). Το αρχοντικό Νάζου είχε στοές για να μπαίνουν οι βάρκες με τα εμπορεύματα στο ισόγειο κατευθείαν από τη θάλασσα και όψη με χαρακτηριστικό τρούλο που παραπέμπει σε δυτικοευρωπαϊκή αρχιτεκτονική.
Πως συνδέεται η Μαντώ Μαυρογένους μ’ αυτό το σπίτι; Μέσω της αδελφής της Ειρήνης και, σύμφωνα με την ιστορία, η διαμονή της στην Τήνο έγινε σε δύο περιόδους πρώτα από το 1818 και αργότερα το 1822. Υπάρχει και η εκδοχή ότι είχε διαμείνει και σε άλλο οίκημα στο ιστορικό κέντρο της Χώρας που, αφού αναστηλώθηκε για να γίνει ενοικιαζόμενα δωμάτια, φέρει και σχετική μαρμάρινη επιγραφή που το επισημαίνει.
Η ευαισθητοποίησή μου για το κτίριο αυτό έγινε χάρις στον αξέχαστο Ιστορικό της Τήνου Γιώργο Δώριζα. Είχα την τύχη να τον γνωρίσω και να έχω πολλές σημαντικές συζητήσεις με τον εξέχοντα αυτόν Λόγιο και Ιστορικό της Τήνου. Ήταν συνταξιούχος Δάσκαλος διετέλεσε μάλιστα και πρώην Έφορος Αρχαιοτήτων για κάποιο διάστημα. Στα τέλη της δεκαετίας του ’70 συνήθιζε κάθε μέρα από το σπίτι του, στην γειτονιά μας των Τριών Ιεραρχών στην Χώρα, που έβλεπε στην Πλατεία «Το αλάνι», να πηγαίνει στο Γραφείο του στα στενά δρομάκια της παλιάς πόλης, όπου είχε νοικιάσει ένα πρώην ξυλουργείο και όπου είχε το αρχείο του και απερίσπαστος έκανε τις ιστορικές του έρευνες και έγραφε τα σημαντικά του βιβλία. Αξεπέραστο μέχρι σήμερα είναι το τρίτομο έργο του για την Ιστορία της Τήνου. Αυτή η αθόρυβη και άοκνη προσωπικότητα με ευχαρίστηση μου διηγούνταν γεγονότα ιστορικής μνήμης που είχε επισημάνει. Επικεντρώνονταν οι ερωτήσεις μου κυρίως στον τομέα της αρχιτεκτονικής σημαντικών κτιρίων της Χώρας που έβλεπα να καταρρέουν αβοήθητα. Ακόμα τότε δεν υπήρχε η έννοια της «κήρυξης κτιρίου ως διατηρητέου».
Στη γειτονιά της Παλλάδας «των αρχοντικών» υπήρχε και το σημαντικότερο. Ήταν η οικία Νάζου που ανέφερα στην αρχή και που ο Δώριζας το ονόμαζε: «Το σπίτι που φιλοξένησε τη Μαντώ Μαυρογένους». Η απλοποίηση της έκφρασης αυτής σε: «Σπίτι της Μαντώς Μαυρογένους» είναι αυτή που με βοήθησε να το σώσω. Χρειαζόταν δηλ. ένα σύνθημα για την «καμπάνια» που αναφέρω στη συνέχεια.
Στα τέλη της δεκαετίας του ’70 είχα αρχίσει το Αρχιτεκτονικό μου Γραφείο στη Λάρισα, αλλά είχα πάντα την ανησυχία μου για την Τήνο, άρα ανέθεσα στον ξάδελφο του συζύγου μου Γιωργο Μανέλα να έχει το νου του μήπως συμβούν αλλαγές στο ερειπωμένο κτίριο Νάζου. Με κάποιο τηλεφώνημά του ο Γιώργος, ένα βροχερό χειμωνιάτικο βράδυ με ειδοποίησε ότι το δεξιό τμήμα του μεγάλου κτιρίου είχε καταρρεύσει, έγινε δηλ. ένας σωρός από πέτρες. Αμέσως παρακάλεσα τον ξάδελφο, μαγαζάτορα (το κατάστημα με σουβενίρ του Παναγιώτη Μανέλα στεγαζόταν στο ισόγειο του τωρινού Πνευμ. Κέντρου «της Μοσχούλας») και για καλή μας τύχη ερασιτέχνη φωτογράφο, να αποτυπώσει την καταστροφή και να μου στείλει τις φωτογραφίες αμέσως. Ήξερα από άλλες περιπτώσεις ότι ένας συνηθισμένος τρόπος εξαφάνισης ενός διατηρητέου που ενοχλεί είναι η λεγόμενη «υποβοηθούμενη κατάρρευση». Από τη Λάρισα λοιπόν άρχισα μία εκστρατεία σωτηρίας με σύνθημα «Καταρρέει το σπίτι της Μαντώς Μαυρογένους». Έστειλα κείμενο με φωτογραφίες σε όλες τις μεγάλες εφημερίδες. Καμία δεν απήντησε, εκτός από μία: «Η Ελευθεροτυπία» σε εκτενέστατο άρθρο της επισήμανε το θέμα κ αναδημοσίευσε την επιστολή μου και τη φωτογραφία. Συντάκτρια του άρθρου η ευγενική φιγούρα της Δημοσιογραφίας και Συγγραφέας η αξέχαστη Λένα Δουκίδου.
Το αίτημα για τη σωτηρία του κτιρίου, μέσω του σημαντικού αυτού άρθρου φαίνεται ότι ευαισθητοποίησε και τις Δημόσιες αρχές και είναι η πρώτη φορά απ’ ότι θυμάμαι που το Κράτος επενέβη ως Υπουργείο Πολιτισμού, Δ/νση Βυζαντινών Αρχαιοτήτων και έκανε αμέσως σωστικές επεμβάσεις σε ιδιωτικό κτίριο. Μπορεί να μην έγινε πλήρης αναστήλωση, αλλά το κτίριο σώθηκε από την καταστροφή. Η Δ/νση αυτή του ΥΠΠΟ συνέταξε μάλιστα και σχετική μελέτη, δημοσιευμένη στα μηνιαία Τεχνικά Χρονικά του ΤΕΕ. Στη συνέχεια, το σπηλαιώδες ισόγειό του με τις καμάρες- στοές (για τις βάρκες με τα εμπορεύματα στο ισόγειο κατευθείαν από τη θάλασσα, αφού το κτίριο ήταν δίπλα στην ακτή) το είδαμε να γίνεται το καφέ-μπαρ «Ο Ζυγός», στέκι της νεολαίας του ’80. Μάλιστα, ο εξώστης του Α΄ ορόφου λειτούργησε και σαν επέκταση του μπαρ για ένα μικρό διάστημα.
Η σωτηρία του κτιρίου συμπαρέσυρε στα πλαίσια της ίδιας καμπάνιας και το ακριβώς από πίσω του βενετσιάνικο κτίριο με εσωτερική αυλή που ολοκληρωτικά αναστηλώθηκε από ιδιώτη, σχεδόν ταυτόχρονα και κανονικά λειτουργεί και φιλοξενεί γραφεία και κατ/τα.
Σήμερα το κτίριο Νάζου, μετά την αγορά του από Τήνιο επιχειρηματία, παραμένει πάντα έρημο και για να μην υποχωρήσει είναι υποστυλωμένο με ξύλα. Τι περιμένει άραγε; Θα μπορούσε να γίνει ο ιδανικός χώρος για να φιλοξενήσει το λαογραφικό μουσείο που η πόλη της Τήνου θα χρειαζόταν άμεσα ήδη από το τέλος της δεκαετίας του 70, οπότε έγινε από μένα η πρόταση, ταυτόχρονα με την καμπάνια σωτηρίας του, αλλά κανείς φορέας δεν ενδιαφέρθηκε. Μια νέα εκστρατεία θα χρειαστεί και γι’ αυτό.
Έλενα Χαλκουτσάκη, Αρχιτέκτων-Πολεοδόμος
λιγα ιστορικα στοιχεια για την οικια ναζου στην παραλια τησ μπαλαδασ
Επιμέλεια ΧΧ
Περνώντας το γεφυράκι, αριστερά, είναι η ακτή της Μπαλάδας με τα αρχοντικά. Πρώτο στη σειρά είναι το πέτρινο κτίριο της οικίας Κριαρά–Παχυνάκη που ανήκει στην ονομαστή εβραϊκή οικογένεια Νάζου. Κτίστηκε μετά το 1715 όταν η οικογένεια έφυγε από το κατεστραμμένο βενετικό κάστρο. Η οικογένεια Νάζου είχε παραρτήματα για τις εμπορικές επιχειρήσεις της στη Μασσαλία και τη Γένοβα, ενώ στην Τεργέστη είχε συνέταιρο τον εμπορικό οίκο Μαυρογένη. Ο Κάρολος Νάζος διετέλεσε πρόξενος της Ισπανίας και Πορτογαλίας και Πρόεδρος της Δημογεροντίας στην Τήνο. Ο γιός του Αντώνης παντρεύτηκε την Μπελίτσα Παχυνάκη και αργότερα την Ειρήνη, αδελφή της Μαντώς Μαυρογένους από τη Μύκονο. Στην Τήνο υπήρχε και χωριό Ναζάδος (η κατάληξη -άδος παραπέμπει στην οικογένεια που έκτισε τον οικισμό). Το αρχοντικό Νάζου είχε στοές για να μπαίνουν οι βάρκες με τα εμπορεύματα στο ισόγειο κατευθείαν από τη θάλασσα και όψη με χαρακτηριστικό τρούλο που παραπέμπει σε δυτικοευρωπαϊκή αρχιτεκτονική.
https://www.cliomuseappserver.com/story/share?id=8203&lang_id=1